Mien plattdüütsche Blog

Hier schriev ik op, wat ik so beleevt heff oder wat mi dör de Kopp geiht. 

Kivitten un Larken

 

In disse Sommer weer ik in Hohwacht an de Oostsee. Meist dree Weken Sünnschien un warme Water!

Man ik will vun wat anners vertellen: Rund um Hohwacht gifft dat dree Binnenseen, de mehrstendeels ünner Naturschutz staan. Un mi is wedder mol so richtig klor wurrn, wie wichtig de Naturschutz is.

In mien Kinnertied weern in de Sommertied Kivitten (Kibitze) un Larken in de Wischen rund um't Dörp, wo ik opwussen bin, överall to seen un to hören. Dat weern Allerweltsvageln. Hüttodaags blieven se weg: keen Trillen vun de Larken, keen hibbeliges Hen- un Herloopen vun de Kivitten.

Du kannst di vörstellen, wo baff ik weer as unvermoden an de lütte Binnensee een Lark vör mi opsteeg un ik liek dorna een Kivitt twüschen all de Graugöös loopen seeg, de dor to Hunnerten an de See grasen.

Ohn Naturschutz, dor bin ik mi wiss, geiht dat nich. So veele Dieren un Vagels kamen mit de moderne Landwirtschaft nich torecht. Se bruken Hülp.

 

30.08.2018

 

 

 

Gala in´t Ohnsorg-Theater  

 

Sünndag weer dat wedder so wiet: Fief Schrieverslüüd un een junge Deern hefft Schecks kregen as Winner vun de 29. Schrievwettbewerb vun de NDR. Dat Ohnsorg-Theater geev een feine Rahmen aff för disse Gala. Een Jury hett ut de besten 25 Geschichten fief utsöcht, de vun Schauspeelers vun de Ohnsorg-Theater vörleest wurrn. Ik meen, dat hefft se dit Johr noch beter henkreegen as in´t vörutgahn Johr un dat geev Musik vun´t feinste op to.

Hier kannst du Biller dorto finnen un op hochdüütsch nalesen, wer wunnen hett un wer dor wat to seggen harr. Un wichtig: dor stahn de Termine, wenn du de Geschichten in´t Radio hören kannst.

 

1300 Lüüd hebbt ehr Geschichte henschickt. Wat sünd dat blots för Lüüd? Na, dat kriggt man blots vun de fiefuntwintig to weten, vun de de Geschichten in een Book druckt wurrn sünd. Negen sünd dor Lehrers vun, söben in Pension un twee, de noch ünnerrichten. Vun de annern söstein sünd söben dorbi, de uk sunst mit Schrieven to doon hefft.

 

Wenn nix dor twischen kummt, fohr ik in een Johr wedder hen. Ik kann dor jedeneen to raden, dat ok mal to maken.

 

2.6.2017

 

 

 

De Pingsttour

 

As ik Kind weer, wurr dat Leed „De Pingsttour“ noch öft to Pingsten in´t Radio speelt.

Nich blots: "De Vadder geiht voran, - een witte Maibüx an"  man veele annere Remels ut dat Leed kenn ik noch goot. Dat weern „geflügelte Worte“ as een op hochdüütsch seggt un de passten nich blots to Pingsten:

 

de Mudder seept de Görn - vun achtern un vun vörn“

 

un denn geiht mit Gejuch - rin in de Puch“

 

Un nu kummt achterher - mit't allerlüttste Göör“

 

de Vadder un de Söhn, - de hollt sick an den Kööm“

 

Dat allerlüttste Göör - weur dorchnatt dör un dör“

 

Bi Plattmster kannst du de ganze Text nalesen: http://www.plattmaster.de/topingsten.htm

 

Un hier kannst du di dat ok vörsingen laaten. https://www.youtube.com/watch?v=8gMkHAM8P14

 

 5.6.17

 

 

 Is nich so loopen

 

as ik mi dat vörstellt harr mit mien Geschicht to dat Thema „Löppt!?“ vun de NDR Schrievwettbewerb:

 

Leeve Verteller,

wi muchen uns recht haartli bedanken, dat Se uns düt Joar Ehr Geschicht för „Vertell doch mal“ tostüürt hemm.

 

Mehr as düsse poor Wöör is dor nich bi rutbraat.

 

Een Jury hett de 25 besten Geschichten utsöcht; mien weer nich dorbi. Ik harr mi överleggt, wat noch loopen kann, wenn nix mehr löppt. Dor is de Geschicht bi rutkomen: „Blootspenner“.

 

 Ik will mi wedder dorvun övertügen, dat de Gewinner betere Geschichten aflevert hebben as ik:

 

To den kreativen „Vertell doch mal“-Wettstriet hört natürlich ok de grote Gala in‘t Hamburger Ohnsorg TheaterHeidi-Kabel-Platz in Hamburg. Wi draapen uns dor Sünndag, den 11. Juni 2017, Klock 11:00

 

Leeve Lüüd, de Veranstaltung lohnt sik!

 

19.5.2017

 

Een Pilot snackt platt

 

„Ik kenn keen, de noch plattdüütsch snackt.“, dat hörst du jümmer wedder. Man denn passeert dat: Du flüggst mit een Germania-Fleeger vun Bremen na Fuerteventura un mit een mol truust du dien Ohren nich. De Kaptein maakt sien Begrötung un sien Mitdelen nich blots op hochdüütsch un ingelsch, nee, he vertellt dat ok noch op Platt: „Leeve Lüüd, hier is noch mol ju Kaptein....“.

 

Dat hett mien Söhn belevt un mi dat forts vertellt un denn heff ik rutkreegen, dat de NDR dor all lang vörher een Sendung to maakt hett.

 

http://www.ardmediathek.de/tv/Hallo-Niedersachsen/Plattdeutsch-über-den-Wolken/NDR-Fernsehen/Video?bcastId=25231206&documentId=38158038

 

 

Un sowat kannst du ok in de Tog na Norden in Ostfreesland hören: https://www.youtube.com/watch?v=uQzujBdJa_E

 

4.5.2017

 

Enkelde Meenen un Statistik

 

To de NDR- Schrievwettbewerb gifft dat een Kommentar in´t Internet:

 

Es sind nett gemeinte Versuche, das Plattdeutsche am Leben zu erhalten. Aber Platt stirbt aus. Ich bin in den 60-/70er Jahren plattdeutsch aufgewachsen. In der Schule wurde Platt systematisch unterdrückt, es galt als primitive Sprache der Hafenarbeiter und Putzfrauen. Heute versucht man, Platt als Karnevalssprache und Sprache flacher Witze zu beleben. Ich selbst habe seit Jahren kein Platt mehr gesprochen - es ist keiner mehr da, der es sprechen kann oder will. Platt ist nur noch eine ferne Erinnerung, die sich auch mit solchen Bemühungen nicht wiederbeleben lässt.

 

Dor hebbt twee Plattdüütsche wat to seggt. Ik do dat hier:

 

Wer de 25 besten Geschichten vun´t letzt Johr leest hett, de kann de „Karnevalssprache und Sprache flacher Witze“ vergeten. „Flach“ hett mit „Platt“ nix to doon.

Op de Siet vun de INS (Institut für niederdeutsche Sprache) kannst du nalesen, woveel Lüüd in Norddüütschland platt snacken un verstaan. Dat sünd düütlich weniger as 1984, man veel mehr as de Schriever glövt un ok mehr as ik glövt harr. Dat de Schleswig-Holsteener de Nääs vörn hebbt, dor heff ik mi nich över wunnert, over dat in Bremen 10 % bannig goot Platt snacken, dat harr ik nich dacht.

 

Ausgewählte Ergebnisse der Erhebung

 

16.2.2017

 

Vertell doch mal!

 

Nu, dörf wedder schreven warrn. De NDR röppt op to een nie Rund von de Schrievwettbewerb. Dat Thema is in disse Johr: „Löppt?!“.

Ik bünn al dorbi, wat optoschrieven. An de 11.Juni kann man denn de fief besten Geschichten in´e Ohnesorg-Theater to hören kriegen. Ik fuhr hen un warr denn hier wat dorto schrieven.

 

Hier kannst du mehr toweten kriegen:

https://www.ndr.de/wellenord/sendungen/binnenland_und_waterkant/Vertell-doch-mal-obs-loeppt,vertell476.html

 

In de letzten beiden Johrn heff ik mitmaakt, man keen Bloomenpott wunnen. Ik glov, dat dat dor an liggt, dat mien Geschichten nich aktuell weern. Mien Indruck is, dat de Jury Geschichten will, de hüüttodaags speelen. Dat sünd de Geschichten, de ik aflevert heff:

 

Mien Dörpstraat

 

Keen Tiet! Keen Tiet!

 

24.1.2017 

 Bilanz na twee Johr!

 

Nu schriev ik hier siet twee Johr un wenn ik mi ankiek, wat ik so schreven heff, denn wunner ik mi sülvst. Ik stell fast, dat sik een groote Deel vun dat, wat hier to lesen is, um Heimat dreiht. Dat harr ik nich vör hatt.

 

Wenn ik nu doröver nadenk, denn is dat nich verwunnerlich. Ik harr mi op de Söök maakt na de Spraak vun mien Kindheit, na dat Plattdüütsch, dat mien Mudder snackt hett un dat hett veel mit Heimat to doon.

 

Dor sind Gedichten bi rut koomen as „Lees Tucholski!“, „Mien Flensburger Förde“ un „Nordsee“ oder hochdüütsche Lesestücken as „Ein Bauernporträt in «Full Metal Village»“ un „Plattdeutsch in den Jahrestagen von Uwe Johnson“ , „Tucholski und Plattdeutsch“ un noch veel mehr.

 

Nu geiht dat in´t drütte Johr un ik wünsch ju all:

 

Frohe Wiehnachten un een goodet nie Johr!

 

23.12.2016

 

Fieftein, Fofftein?

 

Ick harr ankünnigt, dat ick wat to dat Plattdüütsch in Uwe Johnsons „Jahrestage“ schrieven wull. Nu heff ik dat maakt. Dat kannst du ünner „Plattdeutsch in den Jahrestagen von Uwe Johnson“ finnen.Dat steiht dor op hochdüütsch.

 

Nu is Uwe Johnson Mecklenborger un sien Platt een beten anners as mien. Een Woort is mi besonners opfullen: fieftein. Bi uns heet dat „föfftein“ un in Hamborg „fofftein“. Ick wull nu weten, ob dat richtiget mecklenborger Platt is oder op uns Uwe dor een Fehler passeert is. Aver ick kunn dat in‘t Internet nich rutkriegen. Dat eenzge, wat ick dorto funnen heff is dat:

 

Fieftein, Fofftein?

Du kannst mi mol an‘n Moors klei´n!

 

Un dat wull ick denn nu doch nich.

 

PS: Ick heff dorto noch leehrt, dat „Fieftein, fofftein“ in de Hamborger Haven seggt wurr, wenn de tweete Deel vun de Spruch meent weer. Dat weer keen Beleidigung, man jedereen wuss, wat dat to bedüden harr.

 

14.12.2016

 

 

 

 

Twee mol NewYork

 

Twee mol NewYork! Nee, dat ward keen Reisebericht. Wat ik vertellen will handelt vun Lesestücken. De een is op Platt, de annere is op hochdüütsch mit een beten Platt dortwischen. Beid speelt in New York.

 

Heinrich Schmidt-Barrien hett een Novelle schreven, de ünner Plattdüütsche in New York speelt: De Spaßmaker. De Hauptgeschicht vertellt vun de Tiet vör de tweete Weltkrieg un wi kriegt wat toweeten vun Utwanderers, de dat dor dröben to wat bröcht hebben. Over een störted af un landet in de Bowery vun Manhatten un hett keen eegen Dack mehr över de Kopp. He vertellt de Verteller, vun de wi nich toweeten kriegt wi he heet, sien Geschicht. Dat is een feine Stück plattdüütsche Literatur. Du musst good oppassen, wer vertellt, de Verteller or de Protagonist Jonny Viebrock.

 

Dat hochdüütsche Book, dat is de eerste Band vun de „Jahrestage“ vun Uwe Johnson, is noch veel vigelienscher vertellt. Dor musst du öft bit an Enn vun een Afschnitt töven bit du weetst, wer dor snakt. Un dat kann vun een na de annere Satz wesseln. Wi kriegt to weten wi Gesine Cresspahl un ehr Tochter Marie in New York leevt. Un wi sünd dorbi, wenn Gesine Marie vun ehr Familie in Mecklenborg vertellt. Ehr Vadder, Heinrich Cresspahl, de hett plattdüütsch snakt, Mecklenborger Platt. Un dor kriegt wi ümmer mol wedder wat op Platt to lesen. Ik heff mi vörnahmen, dor noch mal wat to to schrieven, just so as ik över dat Platt in Tucholskis „Schloss Gripsholm“ schreven heff.

 

28.11. 2016

 

 

 

 

Plattdütsche Snacks, de ik in mien Dörp hört heff

 

Ik bün op de Söök na dat Plattdüütsch ut mien Kindheit. Dor heff dat Wöörbook to maakt. Dorbi is mi opfullen, dat dat wichtig is, wi de Wöör brukt warrn un ik heff Bispeele söcht un opschreven so goot as ik dat kann.

Denn heff ik na Snacks söcht. So find ik na un na mien ole Spraak wedder, denn mien plattdüütsch is mit de Tiet dat Hochdüütsche jümmer neeger kaam. Seker bün ik mi ni dorbi.

Wenn du noch een Spruch oder Schnack weest, de in de Gegend um Flensborg un Schleswig to hören weer oder is, denn schrief dat in dat Kontaktformular. Dor warr ik mi över freun.

 

 Hier geht dat to de Snacks>>>

 

12.11.17

 

 

 

 

Rudelsingen

 

Kennt ji dat Rudelsingen? Dat gifft dat nu to‘n ersten Mol op Platt in‘t Hamburger Ohnsorg Theater an de 11.Oktober. Ik bin faagt wurrn, ob ik dor Leeder to översetten kunn, to‘n Bispill „Ich war noch niemals in New York“ vun Udo Jürgens. „Nee“, heff ik seggt, „so wat heff ik noch nie maakt. Dat tru ik mi nich to.“

Un denn heff ik mi an de Schrievdisch sett un bün eenfach anfungen. Wat dorbi rutkaamen is, dat könnt ji hier lesen un villicht jo uk singen.

 

10.10.2016

 

 

Vertell doch mol: To'n Afsluss

 

Ik weer in‘t Ohnsorgtheoter to de Priesutgaav vun de Wettbewerb un dat hett sik lohnt, denn dat weer een feine Veranstaltung. De fief besten Geschichten ( na de Menen vun de Jury) ut de Wettbewerb sünd dor vun Schauspeelers vörleest wuurn. Twischenin geev dat plattdüütsche Jazz.

As Tohörer kunn ik mit al de annern afstimmen, wekke vun de fief Stücken mi am besten gefullen hett. Un süh an: De Geschicht, de de Jury op Platz veer sett hett, keem bi dat Publikum op de eerste Platz.

 

Ik bün een vun de 1375 Lüüd, de ken Pries afkregen hebbt un ik glöv, dat du een aktuelles Thema bruukst, wenn du winnen wullt. Plattdüütsch schall as een moderne Spraak röverkamen, so denkt wull de Jury. Wenn du denn een Geschicht ut dien Kindheit vertellst vun Anno dunnemol, denn hest du schlechte Korten. Liekers: all de wunnen hebbt, de hebbt dat uk verdeent. Tokomen Johr bün ik wedder dorbi.

25.6.2016

 

 

Verteil doch mol!

  

Ik heff bi  de NdR-Wettbewerb "Verteil doch mal" mitmaakt. Dat hebben uk noch rund 1400 andere Lüüd daan. Mindesten 25 Geschichten sind na de Meenen von de Jury beter as mien. De warrn druckt. Mien Geschichte to dat Thema "Keen Tier" kannst du hier lesen. Ik will mi dorvun övertügen, dat de Gewinner betere Geschichten aflevert heben as ik:

 

 

 

 To den kreativen „Vertell doch mal“-Wettstriet hört natürlich ok de grote Gala in‘t Hamburger Ohnsorg TheaterHeidi-Kabel-Platz in Hamburg. Wi draapen uns dor Sünndag, den 12. Juni 2016, Klock 11:00

 

21.4.16

 

 Frohe Wiehnachten!

 

Ik wünsch all de Lesers Frohe Wiehnachten un een gesundet nüet Johr.

 

Nu heff ik disse Websiet een Johr in Gang un ik will dat noch mindsten een Johr lang wieter maken. Mol sehen, wat mi noch infallt. Un ik hoff, dat ik in‘t tokamen Johr weniger över Flüchtlinge schrieven bruk.

 

In de Dezember-Moond hebben so um un bi 500 Lüüd över 1000 Sieten oproopen. Is dat veel oder is dat eher wenig? Vör een Tied lang heff ik mi all mol Gedanken makt, wat dat allens schall. (Hier kannst du dat nalesen.)

24.12.15

 

Wiehnachten

 

Vör een Johr heff ik dat „klaute Gedicht“ "Vun Wiehnachten schwieg still"  schreven. Dor weern de mehrsten Flüchtlinge ut Syrien noch nich bit na uns komen. De huusten noch all in Libanon, Jordanien un de Türkei un harrn to wenig to eeten. Man dor sünd de Logers noch jümmer vull un dat Geld is knapp.

 

Vun Wiehnachten schwieg still

 

 

13.12.15

 

 

De Helmut-Schmidt-Effekt

 

 

Ik heff för knapp een Johr een Artikel över "Min Jehann" vun Klaus Groth schreven. De kannst du över Google finnen. Över dat Johr doon dat 2 bit 3 Lüüd pro Dag.

Disse Moondag weern dat över 800 Lüüd, de de Artikel opropen hebben; de nächste Dag weern dat noch eemal över 600. Ik dachte eerst an een Fehler. Man denn heff ik mitkregen, dat to de Truerfier vun Helmut Schmidt „Mien Jehan“ sungen wurrn is; dat harr sik Schmidt so wünscht. Un veele Lüüd, de dat seen un hört hefft, wulln mehr över dat Gedicht weeten un hebben sik an de Computer sett un na „Min Jehan“ söcht.

 

Un se warrn wedder een Barg Unsinn to lesen kriegen. To'n Bispill schrifft dat „Hamburger Abendblatt“:

Dieses Lied aus der Feder des norddeutschen Dichters Klaus Groth (1819–1899) erzählt von der wehmütigen Rückschau eines alten Menschen auf die unbekümmerte Jugend. Groth hatte es für seinen toten Bruder Johann geschrieben – als alternder Dichter, der sich umblickt und niemanden mehr sieht, mit dem er seine Gedanken teilen könnte.“

Dor sünd mindsten twee Fehler in: Groth weer 32 Johr old as he dat Gedicht schreven hett (1851). Sien Brooder leeve do noch un is eerst acht Johr laater sturven (1859). Groth weer Lehrer in Heide wesen un harr een Oort „Burnout“ hatt. He is in Fehmarn van een Fründ opnohmen wurrn un hett dor sien berühmte „Quickborn“ schreven.

 

26.11.2015

 

Fritz Bauer

 

In de Kinos leep „Der Staat gegen Fritz Bauer“ un de Film is goot, de kiek di man an. Ik heff dorna dat Book von Irmtraud Wojak över dat Leven vun Fritz Bauer leest.

He weer Generalstaatsanwalt in Frankfurt un hett de „Auschwitz-Prozesse“ in Gang bröcht. Dor dreep ik ok wedder op Dr. Heyde: Hier kannst du lesen, wat ik hier över em schreven heff (Euthanasie).

Fritz Bauer weer wegen de Nazis na Dänemark un Schweden afhaut. Na de Enn vun de Krieg weer he weder in Dänemark un mit em 200 000 bit 250 000 düütsche Flüchtlinge, de över de Oostsee na Dänemark koomen weern. Dänemark harr do so um un bi 4 Milionen Inwohner. Dat bedüdet, dat mehr as 5% vun de Bevölkerung as Flüchtlinge opnohmen wurrn sind. Wenn Düütschland hüüt 1 Million Flüchtlinge opnimmt, denn sünd dat 1,25 %. In dat Book heet dat: „Sie ( die Flüchtlinge) besetzten nach wie vor die meisten öffentlichen Gebäude, vor allem Schulen, Turnhallen, Hotels, und eigentlich wusste niemand, wie diese Lager zu verwalten und zu versorgen waren.“ Dat kümmt uns bekannt vör.   Wat ik over de Flüchtlinge na de Krieg  schreven heff, steht hier.

 

8.11.2015

De Bremer Schrieversmann Georg Droste hett eerst op hochdüütsch schreven un fangt een vun sien Vertellen mit een Zitat an: „Bremen weß bedächtig, lat nich mehr in as du bist mächtig.“

Dat stunn as Inschrift vun dat Herdentor in Middelneederdüütsch:

Dat gifft nich wenig Lüüd, de meenen, dat weer wat Feines, wenn Bremen immer noch een Stadtmuer harr un se kunnen de mehrsten Flüchtlinge buten laten un blots de poor rin laten, de Geld bringen. Man uns Angela hett recht: De Minschen, de ankomen, kann man nich buten in de Küll vör de Stadtgrenz staan laten. Wi möt uns kümmern un tosehn wie wi dat henkriegen, dat se vör de Winter een Dack över de Kopp hebben.


Georg Droste gung dat in sien Text over nich um Flüchtlinge, he schreev över de schlechten Dieken, de jümmer wedder dat Werserwater in de Stadt loopen leeten. Sien Vertellen harrn se bi Werder Bremen lesen schullt as se dat Stadion deeper leggt hebben.

  




Mutt use Bremer Platt rein blieven?

 

De Bremer Schriftsteller Georg Droste (1866-1935) schrifft över „Use Bremer Platt“: „ ..., åber use Bremer Platt mutt rein blieben, it mutt siene Eegeenårt beholen, un wi möt‘t dårför sorgen, dat it hegt un plegt ward.“

He denkt nich blots an dat Hochdüütsche, dat in dat Plattdüütsche insickert, man he hett uk de Sorg, dat de Lüüd wat ut dat Mekelnborger Platt vun Reuter in‘t Bremer Platt opnehmen.

 

Dat is een fromme Wunsch. Keen een weet, wat „dat Bremer Platt“ is un op dat jemols rein wesen is. Spraken ännern sik un uk vun dat Plattdüütsche weten wi dat goot. Dat fangt an mit Olsassisch, geiht över dat Olneederdüütsche na dat Middelneederdüütsche - dat weer de Spraak vun de Hanse, een Oort Weltspraak – un kümmt denn in‘t negenteintste Johrhunnert as dat Platt rut, dat wi hüüt kennt. Man överall hört sik dat anners an. Wat schall dat richtige Platt sien? Wat schall dat reine Platt sien? Ik denk, dat Platt ännert sik oder dat starvt ut.

 

Hier kannst du bi Plattmaster nalesen wie sik unse Platt entwickelt hett: Lütt beten Historie vun uns Spraak

 

Un denn is immer noch richtig, wat Tucholski in sien kleine Book „Schloss Gripsholm“ schrifft: 

Die beiden aber schnackten unentwegt. Jeder pries sein Plattdeutsch als das allein wahre und schöne, das des andern wäre ganz falsch.“ Dat kannst du hier op mien Tucholski-Sieten lesen.

 

25.10.2015

 

Buern Humor

 

 

Ik heff wat to de Buern in de Film „Full Metal Village“ schreven. De hebben ehr eegen Humor un

dor is mi infullen, wat min Schwester vun een Buer ut ehr Gegend vertellt hett, de een beten buten vun't Dörp wohnt.

 

Dat weer Winter un dat harr sneet un fükt. De Weg na't Dörp weer dicht, dor weer keen Dörkomen. De Buer geiht an't Telefon un wählt de Nummer vun de Raiffeisen-Kass. „Wann komt ji denn nu?“, fragt he. - „Wat schall dat heten, wann komt ji denn nu?“, seggt de Bankmensch. - „Na“, seggt de Buer, „ Ji schrieven doch överall: Wir machen den Weg frei“.

Över de Spruch harr he sik all lang argert. Nu weer he dat mol los wurrn.

 

 

3.10.2015

 

 

 

 

Een Holsteener Buer

 

Anfang Juli heff ik ankünnigt, dat ik wat to de Film „Full Metal Village“ opschrieven wull. Dat heff ik nu maakt. Man ik heff op hochdüütsch schreven. Dat gifft een Reeg Lüüd, de op mien Sieten blots dat Hochdüütsche lesen. De schüllt uk mol wat Ni'es to lesen kriegen.

 

 

27.9.2015

 

 

Flüchtlinge

 

De Zeitungen un dat Fernsehen hebben man een Thema: Flüchtlinge. Jeden Dag komen mehr un mehr an un  keeneen weet, wo noch een Dack över de Kopp för all de Minschen in Noot to finnen is. Dat gifft Lüüt, de meenen, dat is so as na de Krieg. Man dat is Unsinn. Do geev dat Inquarteerungen in jedet Huus, ob de Huusbesitzer dat wullen oder nich.

Wie dat togung, dat heff ik all fröher opschreven.

 

 

20.9.2015

 

 

 

 Strukturwandel

 

As Kind in't Dörp – dat weer een reine Buerndörp – kenne ik de Nomen vun all de Buernfamilien. Dor kann ik hüüt noch över veertig vun optellen. In de föftiger Johren geev dat so um un bi föfftig Bedrieve in't Dörp un op't Feld. Hüüt sünd dor noch söven oder acht överbleven.

 

Dat Dörp hett twee Kooplüüt, een Bäcker, een Schlachter, twee Schmeden, een Muurmann, een Maler, een Frisör un een Elektriker ernährt. De Bueern harrn een eegene Meierigenossenschaft, een Raiffeisenkass un een Maschinengenossenschaft un dat geev een dreeklassige School. Dor is nix vun överbleven.

 

Dat bedüüdet, de Kinner vun an de föftig Familien mussen anners leven as de Öllern, se weern nich mehr selbständig un funnen in't Dörp keen Arbeid.

 

Do kunn een Buernfamilie vun twintig Hektar leven, hüütodaags möt dat wull mindsten achtig ha sien. Achtig Hektar harr do de gröttste Buernsted. Twee Bedrieve sünd richtig groot wurrn; de hebben 400 oder 500 Köh to melken. Dor kümmt denn noch Solarstrom un Biogas dorto. De köönt dat utholen, wenn de Melkpries in de Keller geiht.

 

16.9.2015

 

Kruzifix

 

Na de Wuch in Spiekeroog bin ik noch een Wuch in Süddüütschland wesen – bi de Katholen in Beuron. Dor is een groote Benediktinerkloster un an jede Eck sühst du een Kruzifix. Dor is mi de Geschicht vun min Vadder wedder infullen, de Mudder öft vertellt hett. He leeg in Flensburg in de Diakonissenanstalt un harr een Problem mit dat Krüüz över de Dör, de dat uk bi de evangelischen Diakonissen geev.

 

>>>De Ventilator in't Krankenhuus

 

10.9.2015

 

BauernGut un Bauernglück

 

Hüüt keem mit de Zeitung Reklame vun Edeka. BauernGut: Filet vun't Swien för 5,99 € un Swienbroden för 4,44 € dat Kilo. Nix wi hen, denkst du dor, man villicht sasst du een Oogenblick nadenken.

 

Wenn dat Fleesch in de Billig-Laden so richtig billig is, denn heet dat „BauernGut“ oder „Bauernglück“ (Aldi) un de Buern könt sik so richtig freuen. Dat is för de Buern denn so richtig goot un se könt sik graleren: Wat hebben wi all wedder för'n Glück, dat wi so wenig Geld för dat Veeh kriegen. Dat makt nix, dat wi nich op unsre Kosten koomen, Hauptsaak de Lüüd in de Stadt mööt nich so veel betaalen.

 

 

Dat Fleesch vun BauernGut is „DLG-prämiert“ (Deutsche Landwirtschafts-Gesellschaft) un dor mutt ik an Erich Kästner denken: „Nie dürft ihr so tief sinken und aus dem Kakao, durch den man euch zieht, auch noch zu trinken.“

 

30.8.2015

 

 

Van Harten willkomen in uns Nationalpark

 

 

Anfang August weer ik acht Doog op Spiekeroog. Dor kann di dat passeeren, dat vör de Laden Lüüd plattdüütsch snackt. Denn weetst du, dat sünd keen Besöökers, de koomen vun de Insel. Man mi kümmt dat ostfreesche Platt immer een beeten fremd vör. Daat markst du schon, de Ostfreesen leeven in de Neegte vun Holland un mien Sleswiger Platt ward an de Grenz to Dänemark snackt. Dor bruukst du di över Ünnerscheede nich to wunnern.

Op Spiekeroog gifft dat een Nationalpark-Huus. Dor kannst du een Papier kriegen, dor steiht op plattdüütsch, wat een Nationalpark is un wat de Wattensee för een Bedüden hett. Ik heff överleggt, för wen dat schreven is. Gifft dat Lüüd, de beter plattdüütsch lesen könnt as hochdüütsch? Oder will dor een blots nawiesen, dat een dat allens op plattdüütsch schrieven kann, obschoon jedeen dat in hochdüütsch - villicht beter - lesen kann?

 

Dor kannst du lesen vun „Besünner Levensrümten“ de „eenmalig in de Werelt“ sünd. Dat is ostfreesch Platt. In mien Platt gifft dat kenn „besünner“ un de „Rümten“ sünd bi uns „Rüüm“ un de „Werelt“ heet bi uns eenfach „Welt“. De Soltwischen heeten dor „Soltmedjes“ un ik heff een lütte Stoot brukt, bit ik dat verstaan heff.

 

23.8.2015

 

Teek

 

 

Wat en Teek ( hochdüütsch „Zecke“) is, heff ik lang nich wusst. De plattdüütsche Nom Teek heff ik nu erst in en Wöörbook nakieken musst. As ik Kind weer in de Kreis Flensburg geev dat dor keen Teken, tomindst hett dor keen vun snackt. Wi kunnen in unse Holt speelen un krupen so veel as wi wullen; dor musste keener Angst hebben un sien Huut na lütte swatte Punkten un juckende Steeden afsöken. Ik heff ni hört, dat en Minsch vun so'n lütte Beest krank wurrn is. Uk hüüttodaags tellt de Gegend as nich gefährlich, wat Krankheiten angeiht, de vun Teken överdregen warrn. Man de Beester komen jümmer wieter na Norden vöran.

 

 

Wat anners is dat in de Bremer Gegend, wo ik hüüt leev. Wenn du dor in't Holt löppst un kummst vun de Weg af, denn hebben de lütten Beester di glieks tofaat un du musst dree Dag lang bi't Duschen oppassen, dat du keen överseen deist. Jedereen kennt hier tomindst een, de an Borreliose krank wurrn is. Jo, du büst nich mol in dien eegen Goorn seker vör disse lütte swatte Düvelstüüg.

 

22.7.2015

 

 

 

Plattdüütsch is'n Spraak to'n Snacken

 

 

As ik Asterix op Platt lesen dee, dor heff ik mi wunnert, worüm Platt in en Comic so goot funktioneeren deit. Man wenn du een Oogenblick överleggst, ward di klor: dor ward Platt „snackt“. Un Platt is en Spraak to'n Snacken un nich to'n Schrieven. In en Comic mööt de Sätze kort sien, dormit se in de Kringel passen un denn hest du dat Geföhl: jo, dat is richtiget Platt.

 

Dat warrt di noch klorer, wenn dat in't Radio en plattdüütsche Hörspeel geven deit. Dor höörst du dat Platt un stolperst nich bi jedet tweete Woort över de Schrievwies. Wat noch wichtiger is: Wo snackt ward, sünd de Sätz eenfacher. Un dat is en Ünnerscheed to't Hochdüütsche: blots keen lange Schachtelsätz in't Plattdüütsche. In en Hörspeel hörst du blots dat, wat seggt ward. Dor könnt al de Wöör as „wieldes“, „wiel dat“, „wenngliek“ un „nadem dat“ weglaaten warrn. Un dat is goot; denn de hörn sik för mi all nich plattdüütsch an.

 

12.7.2015

 

Asterix snackt platt

 

 

In't heele Bremen ward hochdüütsch snackt. In't heele Breemen? Nee! Dor gifft datt een Huus an't Enn vun de Snoor, dor laat sik de Plattdüütschen nich ünnerkriegen. An de 11. Juni keemen dor een Barg Lüüd tohoop. Se all wulln hörn, wat Asterix platt snacken kann.

 

Hartmut Cyriaks, Reinhard Goltz un Peter Nissen, de hebbt em un sien Lüüd dat bibröcht. De dree hebbt vörföhrt, wo sik dat anhört, wenn de Gallier un de Römer platt snackt un en kann seggen, dat hört sik wunnerbor an. „De Spökenkieker“ is de föfte Band, de nu op de Markt is, un se hebbt mit verdeelte Rullen Deele ut dat Book vördraagen.

 

Denn hebbt se vertellt, wi dat togeiht, wenn se mit dree Mann hoch dorbi sünd, de richtigen Wöör to finnen. Mit Rotwien un veel Spaass kummt denn dorbi rut, dat ut „Gutemine“ „MieneGoode“ , ut de „Seher“ de „Spökenkieker“ ward un „Die spinnen, die Römer!“ heet nu „De sünd mall, de Römers!“ un de„“Zaubertrank“ is to een „Wunnersluck“ wurrn.

 

Nu kummt dat Beste: bi een lütte Quiz heff ik een Exemplar vun de „Spökenkieker“ wunnen un noch an de sülvige Ovend dörleest. Un ik kann seggen: dat lohnt sik.

 

5.7.2015

 

 

Wacken

 

Vun Büsum sünd wi langs de Autobahn torügg fohrt. An een vun de Affohrten steiht „Wacken“. Dor heff ik an de Film „Full Metal Village“ dacht. Dor geiht dat um de Dörpslüüd, de mit dat Heavy-Metal-Festival to doon hefft.

Wenn du weten wullt, wat een Schleswig-Holsteensche Buer för een Minsch is un wat he so denkt, denn musst du disse Film ankieken. Dat Verrückte doran is, dat de Fru, de de Film maakt hett, ut Korea stammt. Man so as se uns de Buern vörstellt, dat magst du nich glöven. Ik heff jümmer dacht: Jo, so sünd se, de Lüüd.

 

Ik heff mi vörnahmen, dat ik de Film noch eenmal ankieken do un denn warr ik dorto wat opschrieven. 

2.7.2015 

 

Rettet „dem Dativ“, over nich op Platt!

 

 

Ik heff een Dag in Büsum an de Nordsee verbröcht. Männig Lüüt glöövt, dat plattdüütsche Noms goot sünd, wenn't um Verköpen geiht. To'n Bispill heet een Laden „Smukke Tüch“. Plattdüütsch is man een Buernspraak, man dat heet nich dat allens geiht. Een Restaurant hett sik de Nomen „Tum Stüürmann“ geven, dat schall wull „Zum Steuermann“ heten. Dor heff ik mi an stött. „Tum“ heff ik dacht, dat hest du noch nie hört, dat is keen plattdüütsche Woort. Ik heff in de „kleene Sass“ nakeeken: nee, dat gifft dat dor uk nich. Na een Stootstiet is mi mit mol infullen, wat an „tum“ verkehrt is. Dat hochdüütsche „zum“ is kort för „zu dem“ un dat is een Dativ un de gifft dat in't Plattdüütsche nich; dor sünd Dativ un Akkusativ een un datsülve. Wi maaken keen Ünnerscheed twischen „mir“ un mich“. Un so kann dat Woort „tum“ nimmer nich richtig sien. Dat mutt heten „to den“ oder kort „to'n“. In  „To'n Stüürmann“ mutt dat Lokal umdöfft warrn; villicht weer „De Stüürmann“ as Nomen noch beter.

 

21.6.2015